هنگامى كه درياها شكافته شوند . در اين صورت ، ممكن است منظور آيات فوق ، اين باشد كه در آستانهء روز قيامت بر اثر زلزله‌ها و متلاشى شدن كوهها و ريختن آنها در درياها يا فروريختن سنگهاى آسمانى در درياها و انفجار آنها ، درياها چنان پر و آكنده شوند كه به صورت يك اقيانوس گسترده درآمده ، و سراسر خشكى را فراگيرند . احتمال سوّم در تفسير آيات شريفه فوق اين است كه هر دو معنى منظور باشد ؛ يعنى درياها در اثر فعل و انفعالات فوق‌العاده ، روز قيامت ، آكنده و لبريز شده و آتش بگيرند . و در نتيجهء انفجارات ، در هم آميخته به هم متصل شوند و به صورت يك اقيانوس فراگير و آتشين درآيند كه : . . . إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ . ( حج : 1 ) همانا زلزله رستاخيز ، چيزى عظيم و هولناك است . ممكن است مراد از آيهء كريمه « وَالْبَحْرِ الْمَسْجُورِ » درياى عظيمِ مواد مذاب باشد كه در دل زمين نهفته است همانگونه كه در حديث نيز آمده است كه قارون ، در بحر مسجور ، عذاب مىشود « 1 » در حالى كه مىدانيم ، قارون و گنجهايش در اعماق زمين فرو رفت ، ناگفته نماند كه اين تفسير ، با معناهاى قبلى منافات نداشته و قابل جمع است ؛ يعنى قسم به درياى آتشين و آكنده در روز قيامت و قسم به درياى آتشين و مذابّ در دل زمين . انسان و فساد در خشكى و دريا ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ . ( روم : 41 ) فساد و تباهى در خشكى و دريا ، به واسطه اعمال مردم پديد آمد ، تا خدا كيفر بعضى از اعمالشان را به آنها بچشاند ؛ شايد ( از نافرمانى خدا ) بازگردند . منظور از فساد و تباهى در خشكى و دريا ، مصايب و بلاهايى است ، كه در اثر اعمال مردم به

--> ( 1 ) . تفسير نورالثقلين ، ج 5 ، ص 138 .